1. તીડનો પ્રકોપ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. તીડ કીટક વર્ગમાં આવે છે અને તેની આશરે 11,000 જેટલી પ્રજાતિઓ છે. 2. તીડ ઝૂંડમાં રહેવાનું પસંદ કરે છે અને ખેતરોમાં પાકને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. 3. 2019-20 માં ગુજરાતના રણ વિસ્તાર અને રણકાંઠે આવેલા કચ્છ, બનાસકાંઠા અને પાટણમાં તેનો ઉપદ્રવ જોવા મળ્યો હતો. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

• વિધાન 1 સાચું છે: તીડ એ કીટક વર્ગમાં છે અને તેની આશરે 11,000 જેટલી પ્રજાતિઓ છે. • વિધાન 2 સાચું છે: તીડ ઝૂંડમાં રહેવાનું પસંદ કરે છે. • વિધાન 3 સાચું છે: 2019-20 માં ગુજરાતના રણ વિસ્તાર અને રણકાંઠે આવેલા કચ્છ, બનાસકાંઠા, પાટણમાં તેનો ઉપદ્રવ જોવા મળ્યો હતો.

2. ભારતની ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ યોજના સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ભારતનો નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ પ્લાન (NDMP) 2019 માં સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક સહિત 2015 ની ત્રણ અલગ-અલગ ઘટનાઓના સમાવેશના આધારે બન્યો છે. 2. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આપત્તિઓ પછી "બિલ્ડ બેક બેટર" પુનર્નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો છે. 3. ભારતમાં આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રતિક્રિયાત્મક અભિગમથી સક્રિય (પ્રોએક્ટિવ) અભિગમ તરફ બદલાઈ રહી છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

• વિધાન 1 સાચું છે: ભારતનો નેશનલ એક્શન પ્લાન ઓન ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ (જેને NDMP પણ કહેવાય છે) 2019 માં 2015 માં થયેલી ત્રણ ઘટનાઓના આધારે બન્યો છે, જેમાં સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કનો પણ સમાવેશ થાય છે. • વિધાન 2 સાચું છે: "બિલ્ડ બેક બેટર" એ સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કની ચોથી પ્રાથમિકતાનો એક ભાગ છે, જે NDMP માં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે. • વિધાન 3 સાચું છે: ડ્રાઉટ મેનેજમેન્ટ ઇનિશિયેટીવ દ્વારા "રિએક્ટિવથી પ્રોએક્ટિવ મેનેજમેન્ટ" તરફ સંક્રાંતિ કરવાનો ઉલ્લેખ છે, જે NDMP ના વ્યાપક દ્રષ્ટિકોણને દર્શાવે છે.

3. ભારતમાં દેશવ્યાપી દુષ્કાળ ક્યારે જાહેર થાય છે?

જવાબ: Option C

4. INCOIS (ઇન્ડિયન નેશનલ સેન્ટર ફોર ઓશન ઇન્ફોર્મેશન સર્વિસિસ) સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. INCOIS નું મુખ્યાલય ચેન્નઈ ખાતે આવેલું છે. 2. તે ભારતીય સુનામી અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (ITEWS) નો એક ભાગ છે. 3. તે બેરેન ટાપુ પરના જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિ પર નજર રાખે છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option B

• વિધાન 1 ખોટું છે: INCOIS નું મુખ્યાલય હૈદરાબાદ, તેલંગાણા ખાતે આવેલું છે. • વિધાન 2 સાચું છે: INCOIS એ ઇન્ડિયન સુનામી અર્લી વોર્નિંગ સેન્ટર (ITEWS) છે. • વિધાન 3 સાચું છે: INCOIS બેરેન આઇલેન્ડ પર નજર રાખી રહી છે.

5. સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કના "અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ" લક્ષ્યાંક અંગે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. આ લક્ષ્યાંકનો ઉદ્દેશ્ય 2030 સુધીમાં બહુ-જોખમી પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીઓની ઉપલબ્ધતા વધારવાનો છે. 2. આ પ્રણાલીઓ ફક્ત દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પૂરતી મર્યાદિત રહેશે. 3. અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ આપત્તિના જોખમને ઘટાડવા માટે સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option B

• વિધાન 1 સાચું છે: 2030 સુધીમાં તમામ દેશોએ બહુ-જોખમી પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીઓ (multi-hazard early warning systems) ની ઉપલબ્ધતા વધારવી. • વિધાન 2 ખોટું છે: સ્ત્રોતમાં ફક્ત દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પૂરતી મર્યાદિત રહેવાનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી, તે આપત્તિના જોખમને ખાળવા માટેની સામાન્ય જરૂરિયાત છે. • વિધાન 3 સાચું છે: આપદાને ખાળવા માટે અગત્યની સૌથી મોટી જરૂરિયાત અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ છે.

6. હોગ્યો ફ્રેમવર્ક અને સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક વચ્ચેના તફાવત સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. હોગ્યો ફ્રેમવર્ક 2005 થી 2015 સુધીનો સમયગાળો ધરાવતું હતું, જ્યારે સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક 2015 થી 2030 સુધીનો સમયગાળો ધરાવે છે. 2. સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક હોગ્યો ફ્રેમવર્ક કરતાં આપત્તિ સંબંધિત મૃત્યુદરમાં વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટાડાનું લક્ષ્ય રાખે છે. 3. હોગ્યો ફ્રેમવર્કનું મુખ્ય ધ્યાન આપત્તિ પ્રતિભાવ પર હતું, જ્યારે સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન (DRR) પર વધુ ભાર મૂકે છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

• વિધાન 1 સાચું છે: હોગ્યો ફ્રેમવર્ક 2005 થી 2015 સુધીનું હતું, અને સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક 2015 થી 2030 સુધીનું છે. • વિધાન 2 સાચું છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક (2020-2030) નો પહેલો લક્ષ્યાંક 2005-2015 ના હોગ્યો ફ્રેમવર્ક સમયગાળા દરમિયાન થયેલા મૃત્યુદરના સરેરાશથી પ્રતિ લાખ મૃત્યુદરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવાનો છે, જે વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટાડો દર્શાવે છે. • વિધાન 3 સાચું છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કનું મેઈન રીઝન આપત્તિના જોખમને ઘટાડવા માટેનું હતું (SFDRR), જ્યારે હોગ્યો ફ્રેમવર્ક એ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણે આપદા સામે કેવી રીતે લડવું તેના પર હતું, જે સૂચવે છે કે સેન્ડાઈ DRR પર વધુ ભાર મૂકે છે.

7. સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કના લક્ષ્યાંક "આપત્તિથી થતા નુકસાનમાં ઘટાડો" સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. આ લક્ષ્યાંકનો ઉદ્દેશ્ય આપત્તિથી થતા આર્થિક નુકસાનને GDP ના પ્રમાણમાં ઘટાડવાનો છે. 2. તે જાન-માલના નુકસાન ઉપરાંત, શાળાઓ અને આરોગ્ય સુવિધાઓ જેવી મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધાઓને થતા નુકસાનમાં ઘટાડો કરવાનો પણ સમાવેશ કરે છે. 3. આ લક્ષ્યાંકો 2025 સુધીમાં પ્રાપ્ત કરવાના છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option B

• વિધાન 1 સાચું છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કનો ત્રીજો લક્ષ્યાંક GDP ની સાપેક્ષે આર્થિક નુકસાન ઘટાડવાનો છે. • વિધાન 2 સાચું છે: ચોથો લક્ષ્યાંક મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધાઓ (શાળાઓ, આરોગ્ય કેન્દ્રો) ને થતા નુકસાન અને સેવાઓમાં વિક્ષેપ ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. • વિધાન 3 ખોટું છે: આ લક્ષ્યાંકો 2030 સુધીમાં પ્રાપ્ત કરવાના છે, 2025 સુધીમાં નહીં.

8. 2004 માં હિન્દ મહાસાગરમાં આવેલી સુનામી સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. આ સુનામીની ઉત્પત્તિ સુમાત્રા, ઇન્ડોનેશિયા નજીક થઈ હતી. 2. આનાથી આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ તેમજ ભારતના પૂર્વ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભારે જાનહાની અને સંપત્તિનું નુકસાન થયું હતું. 3. આ સુનામીએ ભારતમાં 9,000 થી વધુ લોકોનો ભોગ લીધો હતો. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

• વિધાન 1 સાચું છે: હિન્દ મહાસાગરમાં સુમાત્રા, ઇન્ડોનેશિયા નજીક આવેલો સુનામી. • વિધાન 2 સાચું છે: સુનામીની અસર આંદમાન નિકોબાર ટાપુઓ અને પૂર્વ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં થઈ હતી. • વિધાન 3 સાચું છે: આ સુનામીમાં લગભગ 9,000 લોકોની માનવ હાની થઈ હતી.

9. દુષ્કાળ (Drought) ના વર્ગીકરણમાં, વરસાદની ઘટ (Rainfall Deficit) ના આધારે નીચેની જોડીઓમાંથી કઈ સાચી રીતે જોડાયેલી છે? 1. દુષ્કાળ: 20% કરતા વધુ ઘટ 2. મધ્યમ દુષ્કાળ: 26% થી 50% વચ્ચે ઘટ 3. ગંભીર દુષ્કાળ: 50% થી વધુ ઘટ ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option B

• જોડી 1 ખોટી છે: દુષ્કાળ ત્યારે કહેવાય જ્યારે વરસાદમાં લાંબા ગાળાની સરેરાશની સાપેક્ષે 26% કે તેથી વધુ ઘટાડો થયો હોય. • જોડી 2 સાચી છે: મધ્યમ દુષ્કાળ ત્યારે કહેવાય જ્યારે વરસાદનો ઘટાડો લાંબા ગાળાના સરેરાશના 26 થી 50% જેટલો હોય. • જોડી 3 સાચી છે: ગંભીર દુષ્કાળ ત્યારે કહેવાય જ્યારે વરસાદનો ઘટાડો 50% થી વધુ હોય.

10. ભારતમાં આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સાથે સંકળાયેલી સંસ્થાઓ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. IMD ના પ્રાદેશિક કાર્યાલયો ચેન્નઈ, મુંબઈ, કોલકાતા, નાગપુર, ગુવાહાટી અને દિલ્હી ખાતે આવેલા છે. 2. ISR ગુજરાતમાં ભૂકંપ એન્જિનિયરિંગ અને સંશોધન માટેનું એક અગ્રણી સંસ્થા છે. 3. નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ પ્લાન (NDMP) એ ફક્ત આપત્તિ પછીના પુનર્વસન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option A

• વિધાન 1 સાચું છે: IMD ના સ્થાનિક કાર્યાલયો ચેન્નઈ, મુંબઈ, કોલકાતા, નાગપુર, ગુવાહાટી અને દિલ્હી ખાતે આવેલા છે. • વિધાન 2 સાચું છે: ISR ગુજરાતમાં અર્થક્વેક બુક એન્જિનિયરિંગ અને રિસર્ચ માટેની સંસ્થા છે. • વિધાન 3 ખોટું છે: NDMP એ આપત્તિ વ્યવસ્થાપનના તમામ પાસાઓને આવરી લે છે, જેમાં જોખમ ઘટાડવું, સજ્જતા, પ્રતિભાવ અને પુનર્નિર્માણ શામેલ છે, ફક્ત પુનર્વસન પર જ નહીં.