Direct Answers Summary for આપત્તિ વ્યવસ્થાપન - Set 3

Looking for આપત્તિ વ્યવસ્થાપન - Set 3 MCQs in Gujarati? CurrentAdda presents a high-authority mock test based on Official Resources for competitive Gujarat government exams. Prepare effectively for GSSSB CCE 2026 (30 Marks CA), GPSC Class 1-2, GSSSB Bin Sachivalay, Talati, and Police Bharti exams with our targeted practice questions. This set contains 10 questions with deep-dive explanations in Gujarati (કરંટ અફેર્સ ગુજરાતી).

• Question: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કના સાત લક્ષ્યાંકોમાંથી કયા બે લક્ષ્યાંકો મૃત્યુદર અને અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યામાં ઘટાડો કરવા સંબંધિત છે? 1. લક્ષ્યાંક A: 2030 સુધીમાં આપત્તિ સંબંધિત મૃત્યુદરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો. 2. લક્ષ્યાંક B: 2030 સુધીમાં આપત્તિથી અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો. 3. લક્ષ્યાંક C: 2030 સુધીમાં આપત્તિથી થતા આર્થિક નુકસાનમાં ઘટાડો. ઉપરના લક્ષ્યાંકોમાંથી કયા સાચા છે?Answer: • લક્ષ્યાંક A સાચો છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કનો પહેલો લક્ષ્યાંક 2030 સુધીમાં આપત્તિ સંબંધિત મૃત્યુદર ઘટાડવાનો છે. • લક્ષ્યાંક B સાચો છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કનો બીજો લક્ષ્યાંક 2030 સુધીમાં આપત્તિથી અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યા ઘટાડવાનો છે. • લક્ષ્યાંક C પણ સાચો લક્ષ્યાંક છે, પરંતુ તે મૃત્યુદર અને અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યામાં ઘટાડો કરવા સંબંધિત નથી, પરંતુ આર્થિક નુકસાન ઘટાડવા સંબંધિત છે. પ્રશ્ન ચોક્કસ બે લક્ષ્યાંકો વિશે પૂછે છે.
• Question: ભૂકંપ અને તેના વ્યવસ્થાપન સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ભૂકંપ એ એક અણધારી આપત્તિ છે જે ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં સમયાંતરે અનુભવાય છે. 2. ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં બાંધકામનો ઢાંચો નિશ્ચિત પદ્ધતિનો હોવો જરૂરી છે. 3. ભારતમાં 2015 માં આવેલો નેપાળ-બિહાર ભૂકંપ 8000 થી વધુ લોકોના મૃત્યુનું કારણ બન્યો હતો. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?Answer: • વિધાન 1 સાચું છે: ભૂકંપ એક અણધારી આપત છે. ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં અમુક સમયગાળા ભૂકંપના આંચકા અનુભવાતા હોય છે. • વિધાન 2 સાચું છે: આ વિસ્તારમાં બાંધકામનો ઢાંચો નિશ્ચિત પદ્ધતિનો હોવો જરૂરી છે. • વિધાન 3 સાચું છે: 25 એપ્રિલ 2015 ના રોજ નેપાળ અને બિહારમાં આવેલા ભૂકંપે પણ 8000 થી વધુ લોકોના મૃત્યુનું કારણ બન્યો હતો.
• Question: નીચેનામાંથી કયું સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કનો વૈશ્વિક લક્ષ્યાંક નથી?Answer: • વિકલ્પ A સાચો લક્ષ્યાંક છે: 2030 સુધીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ કરવો. • વિકલ્પ B સાચો લક્ષ્યાંક છે: 2030 સુધીમાં અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમની ઉપલબ્ધતા અને સુલભતા વધારવી. • વિકલ્પ C સાચો લક્ષ્યાંક છે: 2020 સુધીમાં રાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન વ્યૂહરચનાઓ બનાવવી. • વિકલ્પ D ખોટો લક્ષ્યાંક છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કમાં "વસવાટ ગુમાવનાર લોકોની સંખ્યામાં 50% ઘટાડો" જેવા ચોક્કસ આંકડાનો ઉલ્લેખ નથી, ફક્ત અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવાનો છે.
• Question: UNCCD અને દુષ્કાળ વ્યવસ્થાપન સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. UNCCD નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રણીકરણ (ડેઝર્ટીફિકેશન) સામે લડવાનો છે, જે જમીનની ફળદ્રુપતા ગુમાવવાની પ્રક્રિયા છે. 2. ડ્રાઉટ ઇન નંબર્સ 2022 રિપોર્ટ દુષ્કાળની સજ્જતા અને સ્થિતિસ્થાપકતાને પ્રાધાન્ય આપે છે. 3. ભારત 2040 સુધીમાં 26 મિલિયન હેક્ટર જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો લક્ષ્ય ધરાવે છે. ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચાં છે?Answer: • વિધાન 1 સાચું છે: UNCCD નો મુખ્ય હેતુ રણીકરણને અટકાવવાનો છે, જે શુષ્ક, અર્ધશુષ્ક કે અર્ધશુષ્ક પેટા ભેજવાળી જમીનની ફળદ્રુપતા ગુમાવવાની ઘટના છે. • વિધાન 2 સાચું છે: ડ્રાઉટ ઇન નંબર્સ 2022 રિપોર્ટ દુષ્કાળની તૈયારી અને સ્થિતિસ્થાપકતાને પ્રાધાન્ય આપે છે. • વિધાન 3 ખોટું છે: ભારત 2030 સુધીમાં 26 મિલિયન હેક્ટર જમીનને ફરીથી ફળદ્રુપ બનાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે, 2040 સુધીમાં નહીં.
• Question: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 (Disaster Management Act, 2005) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: આ અધિનિયમ હેઠળ રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જેના અધ્યક્ષ ભારતના ગૃહ મંત્રી હોય છે. આ અધિનિયમ દરેક રાજ્ય સરકાર માટે રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (SDMA) ની સ્થાપના કરવાનું ફરજિયાત બનાવે છે. રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણી સમિતિ (National Executive Committee - NEC) ના અધ્યક્ષ કેબિનેટ સચિવ હોય છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) ના અધ્યક્ષ ભારતના વડાપ્રધાન હોય છે, ગૃહ મંત્રી નહીં. વિધાન 2 સાચું છે: આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 ની જોગવાઈઓ હેઠળ, દરેક રાજ્ય સરકાર માટે રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (SDMA) ની સ્થાપના કરવી ફરજિયાત છે. વિધાન 3 ખોટું છે: રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણી સમિતિ (NEC) ના અધ્યક્ષ કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ હોય છે, જેઓ તેના પદેન અધ્યક્ષ તરીકે કાર્ય કરે છે.
• Question: આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ચક્ર (Disaster Management Cycle) ના તબક્કાઓ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: ‘શમન’ (Mitigation) એ આપત્તિ બન્યા પછી રાહત કાર્યોનું આયોજન કરવાની પ્રક્રિયા છે. ‘તૈયારી’ (Preparedness) માં આપત્તિના જોખમો અને અસરોને ઘટાડવા માટેના માળખાકીય અને બિન-માળખાકીય ઉપાયોનો સમાવેશ થાય છે. ‘પ્રતિભાવ’ (Response) તબક્કામાં શોધ અને બચાવ જેવી તાત્કાલિક પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: ‘શમન’ (Mitigation) એ આપત્તિ પહેલાં લેવાતા પગલાં છે જેનો ઉદ્દેશ્ય જોખમો અને તેની અસરોને ઘટાડવાનો છે. આપત્તિ પછી રાહત કાર્યો ‘પ્રતિભાવ’ (Response) તબક્કાનો ભાગ છે. વિધાન 2 ખોટું છે: માળખાકીય અને બિન-માળખાકીય ઉપાયો ‘શમન’ (Mitigation) નો ભાગ છે. ‘તૈયારી’ (Preparedness) માં આપત્તિનો સામનો કરવા માટેની ક્ષમતા વિકસાવવાનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે યોજનાઓ બનાવવી અને તાલીમ આપવી. વિધાન 3 સાચું છે: ‘પ્રતિભાવ’ તબક્કો આપત્તિ દરમિયાન અથવા તરત જ શરૂ થાય છે અને તેમાં અસરગ્રસ્ત સમુદાયની મૂળભૂત માનવતાવાદી જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે શોધ, બચાવ અને રાહત જેવી પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.
• Question: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ દળ (NDRF) સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: NDRF ની રચના આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 હેઠળ કરવામાં આવી છે. આ દળ ભારતના સંરક્ષણ મંત્રાલયના વહીવટી નિયંત્રણ હેઠળ કાર્ય કરે છે. NDRF નું મુખ્ય કાર્ય માત્ર ભૂકંપ અને પૂર જેવી કુદરતી આપત્તિઓ સમયે જ પ્રતિભાવ આપવાનું છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: NDRF ની સ્થાપના આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 ની જોગવાઈઓ હેઠળ કરવામાં આવી છે, જે આપત્તિ પ્રતિભાવ ��ાટે એક વિશેષ દળ છે. વિધાન 2 ખોટું છે: NDRF ભારતના ગૃહ મંત્રાલય (Ministry of Home Affairs) ના નિયંત્રણ હેઠળ કાર્ય કરે છે અને તેનું નેતૃત્વ ડિરેક્ટર જનરલ દ્વારા કરવામાં આવે છે. વિધાન 3 ખોટું છે: NDRF કુદરતી આપત્તિઓ ઉપરાંત રાસાયણિક, જૈવિક, રેડિયોલોજિકલ અને પરમાણુ (CBRN) કટોકટી જેવી માનવસર્જિત આપત્તિઓનો સામનો કરવા માટે પણ સજ્જ અને પ્રશિક્ષિત છે.
• Question: ભારતમાં ભૂકંપની સંવેદનશીલતા (Vulnerability) અંગે નીચેના વિધાનોને ધ્યાનમાં લો: ભારતનો લગભગ 59% જમીન વિસ્તાર મધ્યમથી ગંભીર તીવ્રતાના ભૂકંપ માટે સંવેદનશીલ છે. બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) એ દેશને પાંચ ભૂકંપીય ઝોનમાં વિભાજિત કર્યો છે. હિમાલયન ક્ષેત્ર ભૂકંપીય ઝોન V માં આવે છે, જે સૌથી વધુ સક્રિય ઝોન છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: ભારતના ભૂકંપ સંબંધિત જોખમોના વિશ્લેષણ મુજબ, દેશનો મોટો હિસ્સો ભૂકંપ માટે સંવેદનશીલ છે. વિધાન 2 ખોટું છે: બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) એ દેશને ચાર ભૂકંપીય ઝોન (ઝોન II, III, IV, અને V) માં વિભાજિત કર્યો છે. પહેલાં પાંચ ઝોન હતા, પરંતુ ઝોન I અને II ને ભેળવીને હવે ઝોન II બનાવવામાં આવ્યો છે. વિધાન 3 સાચું છે: હિમાલય, કચ્છનું રણ અને ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો ઝોન V માં આવે છે, જે ભૂકંપની દૃષ્ટિએ સૌથી વધુ જોખમી વિસ્તારો છે.
• Question: સમુદાય આધારિત આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (Community-Based Disaster Management - CBDM) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનોનું મૂલ્યાંકન કરો: CBDM એ એક ટોપ-ડાઉન (Top-Down) અભિગમ છે જ્યાં રાષ્ટ્રીય સત્તાવાળાઓ સ્થાનિક સમુદાયો માટે યોજનાઓ બનાવે છે. આ અભિગમ���ાં, સ્થાનિક સમુદાયોને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનના દરેક તબક્કામાં સક્રિય ભાગીદાર તરીકે જોવામાં આવે છે. તે સ્થાનિક જ્ઞાન, સંસાધનો અને ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરીને સમુદાયની સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવા પર ભાર મૂકે છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: CBDM એ એક બોટમ-અપ (Bottom-Up) અભિગમ છે, જેમાં સ્થાનિક સમુદાયોને આયોજન અને નિર્ણય પ્રક્રિયાના કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવે છે. ટોપ-ડાઉન અભિગમ તેનાથી વિપરીત છે. વિધાન 2 સાચું છે: CBDM માને છે કે સ્થાનિક લોકો જ સૌપ્રથમ પ્રતિભાવ આપનારા હોય છે, તેથી તેમને આપત્તિની તૈયારી, પ્રતિભાવ, પુનઃપ્રાપ્તિ અને શમનના તમામ તબક્કામાં સામેલ કરવા જોઈએ. વિધાન 3 સાચું છે: આ અભિગમ સમુદાયની પોતાની શક્તિઓ અને પરંપરાગત જ્ઞાનને ઓળખે છે અને તેનો ઉપયોગ કરીને આપત્તિઓનો સામનો કરવાની તેમની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે.
• Question: ભારતમાં આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટેના નાણાકીય પ્રબંધ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (NDRF) ની રચના કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી છે, જેનું સંચાલન નાણાં મંત્રાલય કરે છે. રાજ્ય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (SDRF) માં કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે ભંડોળની વહેંચણી સામાન્ય શ્રેણીના રાજ્યો માટે 75:25 ના ગુણોત્તરમાં હોય છે. SDRF અને NDRF માંથી ભંડોળનો ઉપયોગ ફક્ત રાહત અને પુનર્વસન માટે જ થઈ શકે છે, શમન (mitigation) માટે નહીં. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (NDRF) નું સંચાલન ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા કરવામાં આવે છે, જોકે તેનું એકાઉન્ટિંગ નાણાં મંત્રાલય હેઠળના વિભાગ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. વિધાન 2 સાચું છે: સામાન્ય શ્રેણીના રાજ્યો માટે, SDRF માં કેન્દ્ર સરકાર 75% અને રાજ્ય સરકાર 25% યોગદાન આપે છે. ઉત્તર-પૂર્વીય અને હિમાલયન રાજ્યો માટે આ ગુણોત્તર 90:10 છે. વિધાન 3 ખોટું છે: તાજેતરના સુધારા મુજબ, NDRF અને SDRF ભંડોળનો ચોક્કસ હિસ્સો શમન (mitigation) અને તૈયારી (preparedness) ��ેવી પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ વાપરી શકાય છે, જેથી આપત્તિના જોખમને પહેલેથી ઘટાડી શકાય.