Direct Answers Summary for આપત્તિ વ્યવસ્થાપન - Set 4

Looking for આપત્તિ વ્યવસ્થાપન - Set 4 MCQs in Gujarati? CurrentAdda presents a high-authority mock test based on Official Resources for competitive Gujarat government exams. Prepare effectively for GSSSB CCE 2026 (30 Marks CA), GPSC Class 1-2, GSSSB Bin Sachivalay, Talati, and Police Bharti exams with our targeted practice questions. This set contains 10 questions with deep-dive explanations in Gujarati (કરંટ અફેર્સ ગુજરાતી).

• Question: આપત્તિના સંદર્ભમાં 'જોખમ' (Risk), 'સંવેદનશીલતા' (Vulnerability) અને 'આપત્તિ' (Hazard) વિશેના નીચેના વિધાનોનું પરીક્ષણ કરો: 'આપત્તિ' (Hazard) એ સંભવિત નુકસાનકારક ભૌતિક ઘટના છે, જે કુદરતી અથવા માનવસર્જિત હોઈ શકે છે. 'સંવેદનશીલતા' (Vulnerability) એ કોઈ સમુદાયની આપત્તિની અસરોનો સામનો કરવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. 'જોખમ' (Risk) એ આપત્તિ (Hazard) અને સંવેદનશીલતા (Vulnerability) નો ગુણાકાર છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: 'Hazard' એ એવી કોઈપણ ઘટના છે જે જીવન, સંપત્તિ અથવા પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જેમ કે ભૂકંપ, પૂર, અથવા રાસાયણિક ગળતર. વિધાન 2 ખોટું છે: 'સંવેદનશીલતા' (Vulnerability) એ કોઈ સમુદાયની આપત્તિની અસરોથી નુકસાન પામવાની અક્ષમતા અથવા નબળાઈ દર્શાવે છે. આપત્તિનો સામનો કરવાની ક્ષમતાને 'Capacity' કહેવાય છે. વિધાન 3 સાચું છે: આપત્તિનું જોખમ (Disaster Risk) સામાન્ય રીતે આ સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે: જોખમ = આપત્તિ (Hazard) x સંવેદનશીલતા (Vulnerability) / સામનો કરવાની ક્ષમતા (Capacity). સરળ શબ્દોમાં, જોખમ એ આપત્તિ અને સંવેદનશીલતાનું પરિણામ છે.
• Question: ભારતમાં પૂર વ્યવસ્થાપન સંબંધિત નીચેના વિધાનોની ચકાસણી કરો: રાષ્ટ્રીય પૂર આયોગ (Rashtriya Barh Ayog) ની સ્થાપના દેશમાં પૂર નિયંત્રણ માટે રાષ્ટ્રીય નીતિ ઘડવા માટે કરવામાં આવી હતી. ભારતમાં પૂરનું મુખ્ય કારણ ફક્ત ચોમાસા દરમિયાન થતો અતિશય વરસાદ છે. "ડેમ સેફ્ટી એક્ટ, 2021" નો ઉદ્દેશ્ય દેશના તમામ મોટા બંધોની દેખરેખ, નિરીક્ષણ અને જાળવણી દ્વારા બંધ તૂટવા જેવી આપત્તિઓને રોકવાનો છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: રાષ્ટ્રીય પૂર આયોગની રચના 1976 માં કરવામાં આવી હતી, જેણે 1980 માં પોતાનો અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો અને પૂર વ્યવસ્થાપન માટે વિસ્તૃત ભલામણો કરી હતી. વિધાન 2 ખોટું છે: ભારતમાં પૂર માટે અતિશય વરસાદ ઉપરાંત અન્ય ઘણા કારણો જવાબદાર છે, જેમ કે નદીઓમાં કાંપ જમા થવો, નબળી ડ્રેનેજ સિસ્ટમ, વાદળ ફાટવું, ભૂસ્ખલ���, બંધ તૂટવા અને અતિક્રમણ. વિધાન 3 સાચું છે: ડેમ સેફ્ટી એક્ટ, 2021 નો મુખ્ય હેતુ દેશભરમાં નિર્દિષ્ટ બંધોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક મજબૂત સંસ્થાકીય માળખું પૂરું પાડવાનો છે, જેથી બંધની નિષ્ફળતાને કારણે થતી દુર્ઘટનાઓ ટાળી શકાય.
• Question: આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં રિમોટ સેન્સિંગ અને GIS (ભૌગોલિક માહિતી પ્રણાલી) ની ભૂમિકા અંગે નીચેના વિધાનોને ધ્યાનમાં લો: રિમોટ સેન્સિંગનો ઉપયોગ આપત્તિ પહેલાં જોખમી વિસ્તારોના નકશા તૈયાર કરવા માટે થઈ શકે છે. GIS (Geographic Information System) નો ઉપયોગ આપત્તિ દરમિયાન રાહત સામગ્રીના વિતરણ અને બચાવ ટીમોના સંચાલન માટે કરી શકાતો નથી. આપત્તિ પછી નુકસાનના આકારણી માટે સેટેલાઇટ છબીઓ (Satellite Imagery) અત્યંત ઉપયોગી છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: રિમોટ સેન્સિંગ ટેકનિક, જેમ કે સેટેલાઇટ છબીઓ અને હવાઈ ફોટોગ્રાફ્સ, ભૂસ્ખલન, પૂર અને દુષ્કાળ જેવા જોખમોવાળા વિસ્તારોને ઓળખવા અને તેમના નકશા (Hazard Zonation Maps) તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે. વિધાન 2 ખોટું છે: GIS એ એક શક્તિશાળી સાધન છે જેનો ઉપયોગ આપત્તિ દરમિયાન સંસાધનોના સંચાલન, સૌથી સુરક્ષિત માર્ગો શોધવા, રાહત કેન્દ્રો સ્થાપવા અને બચાવ કામગીરીનું સંકલન કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે. તે માહિતીનું વિશ્લેષણ અને પ્રદર્શન કરીને નિર્ણય લેવામાં મદદ કરે છે. વિધાન 3 સાચું છે: આપત્તિ પહેલાં અને પછીની સેટેલાઇટ છબીઓની તુલના કરીને, અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોનું ક્ષેત્રફળ, માળખાકીય સુવિધાઓને થયેલું નુકસાન અને અન્ય અસરોનું ઝડપી અને સચોટ મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે.
• Question: પ્રધાનમંત્રી નાગરિક સહાયતા અને કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં રાહત ભંડોળ (PM-CARES Fund) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનોનું પરીક્ષણ કરો: 1. PM-CARES ભંડોળનો ઉપયોગ ફક્ત COVID-19 જેવી જાહેર આરોગ્ય કટોકટી માટે જ મર્યાદિત છે. 2. આ ભંડોળ ભારતના નિયંત્રક અને મહાલેખાપરીક્ષક (CAG) દ્વારા ફરજિયાત ઓડિટને આધીન છે. 3. આ ભંડોળ એક જાહેર સખાવતી ટ્રસ્ટ છે અને તે રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (NDRF) નો ભાગ નથી. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: • વિધાન 1 ખોટું છે: PM-CARES ફંડનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર જાહેર આરોગ્ય કટોકટી જ નહીં, પરંતુ કોઈપણ પ્રકારની આપત્તિ અથવા કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં રાહત આપવાનો છે. તેનો વ્યાપ ઘણો વિશાળ છે. • વિધાન 2 ખોટું છે: PM-CARES ફંડનું ઓડિટ CAG દ્વારા કરવામાં આવતું નથી. તેનું ઓડિટ સ્વતંત્ર ઓડિટરો દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમને ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. • વિધાન 3 સાચું છે: PM-CARES ફંડ એક જાહેર સખાવતી ટ્રસ્ટ (Public Charitable Trust) તરીકે નોંધાયેલું છે. તે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 હેઠળ રચાયેલ વૈધાનિક ભંડોળ NDRF થી અલગ અને સ્વતંત્ર છે.
• Question: ભારતમાં રાસાયણિક આપત્તિઓના સંચાલન અંગે નીચેના વિધાનોને ધ્યાનમાં લો: ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના ઝેરી મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ (MIC) ગેસના ગળતરને કારણે થઈ હતી. ભારતમાં રાસાયણિક આપત્તિઓના સંચાલન માટેની નોડલ એજન્સી પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય છે. 'મેજર એક્સિડન્ટ હેઝાર્ડ' (MAH) એકમો એવા ઔદ્યોગિક એકમો છે જ્યાં જોખમી રસાયણોનો સંગ્રહ નિર્ધારિત માત્રા કરતાં વધુ હોય છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: 1984 માં ભોપાલ ખાતે યુનિયન કાર્બાઇડ પ્લાન્ટમાં થયેલી ભયાનક દુર્ઘટના મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ (MIC) ગેસના ગળતરને કારણે થઈ હતી. વિધાન 2 ખોટું છે: ભારતમાં રાસાયણિક આપત્તિઓના સંચાલન માટે નોડલ મંત્રાલય ગૃહ મંત્રાલય છે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) આ સંબંધમાં માર્ગદર્શિકા જારી કરે છે. વિધાન 3 સાચું છે: MAH નિયમો હેઠળ, જે ઔદ્યોગિક એકમો જોખમી રસાયણોનો નિર્ધારિત માત્રા કરતાં વધુ ઉત્પાદન, સંગ્રહ કે ઉપયોગ કરે છે, તેમને 'મેજર એક્સિડન્ટ હેઝાર્ડ' એકમો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અને તેમના માટે કડક સુરક્ષા નિયમો લાગુ પડે છે.
• Question: ભારતમાં દુષ્કાળ વ્યવસ્થાપન સંદર્ભે નીચેના વિધાનોની ચકાસણી કરો: ભારતમાં દુષ્કાળની ઘોષણા માટે એકમાત્ર માપદંડ એ છે કે ચોમાસાના વરસાદમાં 25% કે તેથી વધુની ઉણપ હોવી. દુષ્કાળની દેખરેખ અને વ્યવસ્થાપન માટે કેન્દ્રીય સ્તરે નોડલ એજન્સી કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય છે. દુષ્કાળને એક કુદરતી આપત્તિ તરીકે સૂચિત કરવામાં આવેલ છે અને તે NDRF/SDRF હેઠળ રાહત મેળવવા માટે પાત્ર છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: દુષ્કાળની ઘોષણા એક જટિલ પ્રક્રિયા છે અને તે માત્ર વરસાદની ઉણપ પર આધારિત નથી. તેમાં ચાર મુખ્ય પરિબળો ધ્યાનમાં લેવાય છે: વરસાદની ઉણપ, ખેતીની સ્થિતિ (વાવેતર વિસ્તાર), વનસ્પતિ સૂચકાંક (રિમોટ સેન્સિંગ દ્વારા) અને જળવિજ્ઞાન સંબંધી સૂચકાંકો (જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર). વિધાન 2 સાચું છે: ભારતમાં દુષ્કાળ સંબંધિત તમામ બાબતો માટે કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય નોડલ મંત્રાલય તરીકે કાર્ય કરે છે. વિધાન 3 સાચું છે: દુષ્કાળ, અછત, કરા પડવા જેવી ઘટનાઓને આપત્તિ તરીકે સૂચિત કરવામાં આવેલ છે, જેના કારણે અસરગ્રસ્ત રાજ્યો રાજ્ય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (SDRF) અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (NDRF) માંથી સહાય મેળવી શકે છે.
• Question: આપત્તિ-પ્રતિરોધક માળખાકીય સુવિધાઓ માટે ગઠબંધન (Coalition for Disaster Resilient Infrastructure - CDRI) વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: CDRI એ ભારત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ એક વૈશ્વિક ભાગીદારી છે. તેનું સચિવાલય નવી દિલ્હી, ભારતમાં સ્થિત છે. આ પહેલમાં ભાગીદારી ફક્ત રાષ્ટ્રીય સરકારો સુધી મર્યાદિત છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: CDRI ની જાહેરાત ભારતના વડાપ્રધાન દ્વારા 2019 માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ક્લાયમેટ એક્શન સમિટમાં કરવામાં આવી હતી. તે દેશો, UN એજન્સીઓ, બહુપક્ષીય વિકાસ બેંકો અને ખાનગી ક્ષેત્રની વૈશ્વિક ભાગીદારી છે. વિધાન 2 સાચું છે: CDRI નું સચિવાલય નવી દિલ્હી, ભારતમાં આવેલું છે, જે તેની કામગીરીનું સંકલન કરે છે. વિધાન 3 ખોટું છે: CDRI માં રાષ્ટ્રીય સરકારો ઉપરાંત, યુએન એજન્સીઓ, બહુપક્ષીય વિકાસ બેંકો, ખાનગી ક્ષેત્ર અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પણ સભ્યો તરીકે જોડાઈ શકે છે. તે બહુ-હિસ્સેદારી (multi-stakeholder) ભાગીદારી છે.
• Question: ભારતમાં ચક્રવાત (Cyclone) વ્યવસ્થાપન સંદર્ભે નીચેના વિધાનોનું મૂલ્યાંકન કરો: ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દેશમાં ચક્રવાતની આગાહી અને ચેતવણી જારી કરવા માટેની નોડલ એજન્સી છે. ભારતના પૂર્વ કિનારા કરતાં પશ્ચિમ કિનારો ચક્રવાત માટે વધુ સંવેદનશીલ છે. નેશનલ સાયક્લોન રિસ્ક મિટિગેશન પ્રોજેક્ટ (NCRMP) નો ઉદ્દેશ્ય ચક્રવાતથી પ્રભાવિત રાજ્યોમાં માળખાકીય અને બિન-માળખાકીય શમન પગલાં લેવાનો છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ ચક્રવાત સહિતની તમામ હવામાન સંબંધિત આફતો માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરે આગાહી કરવા અને ચેતવણીઓ જારી કરવા માટે જવાબદાર અધિકૃત સંસ્થા છે. વિધાન 2 ખોટું છે: ભારતનો પૂર્વ કિનારો (બંગાળની ખાડી) પશ્ચિમ કિનારા (અરબી સમુદ્ર) કરતાં ચક્રવાતની તીવ્રતા અને આવર્તન બંને દ્રષ્ટિએ વધુ સંવેદનશીલ છે. બંગાળની ખાડીમાં વધુ ચક્રવાત ઉદ્ભવે છે. વિધાન 3 સાચું છે: NCRMP એ NDMA અને સંબંધિત રાજ્ય સરકારો દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવેલો એક મુખ્ય પ્રોજેક્ટ છે, જેનો હેતુ દરિયાકાંઠાના સમુદાયોને ચક્રવાતના જોખમથી બચાવવા માટે બહુ-હેતુક ચક્રવાત આશ્રયસ્થાનોનું નિર્માણ, ચેતવણી પ્રણાલીને મજબૂત કરવી અને ક્ષમતા નિર્માણ કરવાનો છે.
• Question: આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં "બિલ્ડ બેક બેટર" (Build Back Better - BBB) ના સિદ્ધાંત અંગે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: BBB નો અર્થ છે કે આપત્તિ પછીના પુનર્નિર્માણ દરમિયાન ક્ષતિગ્રસ્ત મા��ખાકીય સુવિધાઓને તેની મૂળ સ્થિતિમાં જ ફરીથી બનાવવી. આ સિદ્ધાંત પુનઃપ્રાપ્તિના તબક્કાને ભવિષ્યની આપત્તિઓના જોખમને ઘટાડવાની તક તરીકે જુએ છે. સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કે BBB ને આપત્તિ પુનઃપ્રાપ્તિ, પુનર્વસન અને પુનર્નિર્માણ માટેની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓમાંની એક તરીકે ઓળખી છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: "બિલ્ડ બેક બેટર" નો અર્થ ફક્ત મૂળ સ્થિતિમાં પુનર્નિર્માણ કરવાનો નથી, પરંતુ ભવિષ્યના જોખમોનો સામનો કરી શકે તે રીતે વધુ મજબૂત અને સ્થિતિસ્થાપક માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ કરવું. તે સુધારા સાથે પુનર્નિર્માણ પર ભાર મૂકે છે. વિધાન 2 સાચું છે: BBB એ પુનઃપ્રાપ્તિને એક તક તરીકે ઉપયોગ કરે છે જેથી શમનનાં પગલાં (જેમ કે સુધારેલા બિલ્ડિંગ કોડ્સ, વધુ સારી સાઇટ પસંદગી) ને પુનર્નિર્માણ પ્રક્રિયામાં એકીકૃત કરી શકાય. વિધાન 3 સાચું છે: સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્ક ફોર ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન (2015-2030) ની ચોથી પ્રાથમિકતા અસરકારક પ્રતિભાવ માટે આપત્તિની તૈયારી વધારવી અને પુનઃપ્રાપ્તિ, પુનર્વસન અને પુનર્નિર્માણમાં "બિલ્ડ બેક બેટર" ના સિદ્ધાંતને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
• Question: ભારતમાં ભૂસ્ખલન (Landslide) સંબંધિત નીચેના વિધાનોનું મૂલ્યાંકન કરો: ભારતમાં ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ ફક્ત હિમાલયના પર્વતીય વિસ્તારોમાં જ જોવા મળે છે. જીઓલોજીકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (GSI) એ ભૂસ્ખલન સંબંધિત અભ્યાસ અને જોખમ ક્ષેત્રીકરણ (Hazard Zonation) માટેની નોડલ એજન્સી છે. અવ્યવસ્થિત બાંધકામ, વનનાબૂદી અને ઢોળાવ પર ખોદકામ જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓ ભૂસ્ખલનના જોખમને વધારી શકે છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: હિમાલય ભૂસ્ખલન માટે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ છે, પરંતુ ભૂસ્ખલન પશ્ચિમ ઘાટ, પૂર્વ ઘાટ અને તમિલનાડુ અને કેરળના પર્વતીય વિસ્તારોમાં પણ થાય છે. વિધાન 2 સાચું છે: ભારત સરકાર દ્વારા જીઓલોજીકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (GSI) ને ભૂસ્ખલન પર સંશોધન, તપાસ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ભૂસ્ખલન ડેટાબેઝ તૈયાર કરવા માટેની નોડલ એજન્સી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી છે. વિધાન 3 સાચું છે: ભૂકંપ અને ભારે વરસાદ જેવી કુદરતી ઘટનાઓ ઉપરાંત, રસ્તા અને ઇમારતોના અવૈજ્ઞાનિક નિર્માણ, ખાણકામ અને જંગલોનો નાશ જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓ ઢોળાવની સ્થિરતાને નબળી પાડે છે અને ભૂસ્ખલનને ઉત્તેજન આપે છે.