Direct Answers Summary for આપત્તિ વ્યવસ્થાપન - Set 5

Looking for આપત્તિ વ્યવસ્થાપન - Set 5 MCQs in Gujarati? CurrentAdda presents a high-authority mock test based on Official Resources for competitive Gujarat government exams. Prepare effectively for GSSSB CCE 2026 (30 Marks CA), GPSC Class 1-2, GSSSB Bin Sachivalay, Talati, and Police Bharti exams with our targeted practice questions. This set contains 10 questions with deep-dive explanations in Gujarati (કરંટ અફેર્સ ગુજરાતી).

• Question: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સંસ્થાન (NIDM) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: NIDM ની સ્થાપના આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 હેઠળ કરવામાં આવી છે અને તે તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ માટેની સર્વોચ્ચ સંસ્થા છે. આ સંસ્થા સીધી રીતે ભારતના વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) ના નિયંત્રણ હેઠળ કાર્ય કરે છે. NIDM નું મુખ્ય કાર્ય આપત્તિ સમયે શોધ અને બચાવ કામગીરીનું સંચાલન કરવાનું છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સંસ્થાન (National Institute of Disaster Management - NIDM) એ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 હેઠળ સ્થાપિત એક રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે, જે આપત્તિ વ્યવસ્થાપનના ક્ષેત્રમાં માનવ સંસાધન વિકાસ, ક્ષમતા નિર્માણ, તાલીમ, સંશોધન અને દસ્તાવેજીકરણ માટે જવાબદાર છે. વિધાન 2 ખોટું છે: NIDM કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્ય કરે છે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) ના અધ્યક્ષ (જે ભારતના વડાપ્રધાન હોય છે) NIDM ની ગવર્નિંગ બોડીના અધ્યક્ષ હોય છે, પરંતુ તેનું વહીવટી નિયંત્રણ ગૃહ મંત્રાલય પાસે છે. વિધાન 3 ખોટું છે: આપત્તિ સમયે શોધ અને બચાવ કામગીરીનું સંચાલન રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ દળ (NDRF) દ્વારા કરવામાં આવે છે. NIDM નું કાર્ય શૈક્ષણિક અને સંશોધનાત્મક છે, ઓપરેશનલ નથી.
• Question: આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં 'આપત્તિ જોખમ ઘટાડો' (Disaster Risk Reduction - DRR) અને 'આપત્તિ વ્યવસ્થાપન' (Disaster Management) વચ્ચેના સંબંધ વિશે નીચેના વિધાનોનું વિશ્લેષણ કરો: આપત્તિ વ્યવસ્થાપન મુખ્યત્વે આપત્તિ પછીના પ્રતિભાવ અને પુનઃપ્રાપ્તિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આપત્તિ જોખમ ઘટાડો (DRR) એ એક વ્યાપક ખ્યાલ છે જે આપત્તિના મૂળ કારણોને સંબોધિત કરવા પર ભાર મૂકે છે. એક અસરકારક DRR વ્યૂહરચના આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની જરૂરિયાતને ઘટાડી શકે છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: પરંપરાગત રીતે, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રતિભાવ-કેન્દ્રિત હતું. પરંતુ આધુનિક આપત્તિ વ્યવસ્થાપન એક વ્યાપક ચક્ર છે જેમાં આપત્તિ પહેલાના શમન અને તૈયારીના તબક્કાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેથી, તે માત્ર આપત્તિ પછીની ક્રિયાઓ પર કેન્દ્રિત નથી. વિધાન 2 સાચું છે: DRR એ એક પદ્ધતિસરનો અભિગમ છે જે જોખમોનું વિશ્લેષણ કરીને અને સંવેદનશીલતા ઘટાડીને આપત્તિના જોખમોને ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. તે વિકાસના દરેક પાસામાં જોખમ ઘટાડાને એકીકૃત કરવાની હિમાયત કરે છે. વિધાન 3 સાચું છે: જોખમો અને સંવેદનશીલતાને સફળતાપૂર્વક ઘટાડીને, DRR આપત્તિઓની આવર્તન અને તીવ્રતાને ઘટાડી શકે છે. આનાથી મોટા પાયે પ્રતિભાવ અને પુનઃપ્રાપ્તિ કામગીરી (આપત્તિ વ્યવસ્થાપન) ની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે.
• Question: ભારતમાં ઉષ્ણ લહેર (Heat Wave) ને આપત્તિ તરીકે ગણવા સંબંધિત નીચેના વિધાનોનો વિચાર કરો: જ્યારે મેદાની વિસ્તારોમાં તાપમાન ઓછામાં ઓછું 40°C અને પર્વતીય વિસ્તારોમાં 30°C સુધી પહોંચે ત્યારે ઉષ્ણ લહેરની સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે. ભારત સરકારે ઉષ્ણ લહેરને રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (NDRF) હેઠળ સૂચિત આપત્તિઓની સૂચિમાં સામેલ કરી નથી. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) એ ઉષ્ણ લહેરનો સામનો કરવા માટે માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ની વ્યાખ્યા મુજબ, મેદાની વિસ્તારો માટે 40°C અને પર્વતીય વિસ્તારો માટે 30°C એ ઉષ્ણ લહેર જાહેર કરવા માટેનો થ્રેશોલ્ડ તાપમાન છે. આ ઉપરાંત, સામાન્ય તાપમાનથી વિચલનના આધારે પણ તેની ગણતરી થાય છે. વિધાન 2 ખોટું છે: તાજેતરના વર્ષોમાં, ઉષ્ણ લહેરની ગંભીર અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને, તેને રાજ્ય આપત્તિ પ્રતિભાવ ભંડોળ (SDRF) હેઠળ રાહત માટે પાત્ર આપત્તિ તરીકે ગણવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. જોકે તે NDRF ની મુખ્ય સૂચિમાં ન હોય, રાજ્યો SDRF નો ઉપયોગ કરી શકે છે. (નોંધ: આ સ્થિતિ બદલાઈ શકે છે, પરંતુ વર્તમાન સમજ મુજબ રાજ્યોને સક્ષમ કરાયા છે). વિધાન 3 સાચું છે: NDMA એ ઉષ્ણ લહેરની અસરોને ઘટાડવા, તૈયારી કરવા અને તેનો સામનો કરવા માટે રાજ્ય સરકારો અને અન્ય એજન્સીઓ માટે વિગતવાર માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરી છે.
• Question: ભારતમાં પરમાણુ અને રેડિયોલોજીકલ કટોકટીના સંચાલન અંગે નીચેના વિધાનોનું પરીક્ષણ કરો: ભારતમાં કોઈપણ પરમાણુ કે રેડિયોલોજીકલ કટોકટીના સંચાલન માટેની નોડલ એજન્સી ગૃહ મંત્રાલય છે. એટોમિક એનર્જી રેગ્યુલેટરી બોર્ડ (AERB) ભારતમાં પરમાણુ ઊર્જાના સલામત ઉપયોગ માટે નિયમનકારી સંસ્થા છે. NDRF ની બટાલિયનો પરમાણુ, જૈવિક અને રાસાયણિક (NBC) આપત્તિઓનો સામનો કરવા માટે પ્રશિક્ષિત અને સજ્જ નથી. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: પરમાણુ અને રેડિયોલોજીકલ કટોકટીના સંચાલન માટે નોડલ એજન્સી પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ (Department of Atomic Energy - DAE) છે. ગૃહ મંત્રાલય કાયદો અને વ્યવસ્થા જેવી સહાયક ભૂમિકા ભજવે છે. વિધાન 2 સાચું છે: AERB એ ભારતમાં પરમાણુ સલામતી અને રેડિયોલોજીકલ સંરક્ષણ માટેના નિયમો અને માર્ગદર્શિકા નક્કી કરવા અને તેનો અમલ કરાવવા માટે જવાબદાર સર્વોચ્ચ નિયમનકારી સંસ્થા છે. વિધાન 3 ખોટું છે: NDRF ની ઘણી બટાલિયનોને રાસાયણિક, જૈવિક, રેડિયોલોજીકલ અને પરમાણુ (CBRN) આપત્તિઓ સહિત તમામ પ્રકારની આપત્તિઓનો સામનો કરવા માટે વિશેષ તાલીમ અને અત્યાધુનિક સાધનોથી સજ્જ કરવામાં આવી છે.
• Question: આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં ઇન્સિડેન્ટ રિસ્પોન્સ સિસ્ટમ (IRS) સંબંધિત નીચેના વિધાનોનો વિચાર કરો: IRS એ એક માનકીકૃત, ઓન-સીન, ઓલ-હેઝાર્ડ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માળખું છે. તેનો મુખ્ય સિદ્ધાંત 'યુનિફાઇડ કમાન્ડ' છે, જેનો અર્થ છે કે તમામ નિર્ણયો ફક્ત એક જ વ્યક્તિ દ્વારા લેવામાં આવે છે. ભારતમાં NDMA દ્વારા IRS ને તમામ સ્તરે આપત્તિ પ્રતિભાવના સંચાલન માટે અપનાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: IRS એ એક વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી છે જે આપત્તિ સ્થળ પર વિવિધ એજન્સીઓના સંસાધનો, સંચાર અને કામગીરીને અસરકારક રીતે સંકલિત કરવા માટે એક સામાન્ય માળખું પૂરું પાડે છે. વિધાન 2 ખોટું છે: 'યુનિફાઇડ કમાન્ડ' નો અર્થ એ છે કે જ્યારે કોઈ ઘટના બહુવિધ એજન્સીઓના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે, ત્યારે તે એજન્સીઓના પ્રતિનિધિ�� સંયુક્ત રીતે નિર્ણય લે છે અને એક સામાન્ય ઉદ્દેશ્ય નક્કી કરે છે. તે એક વ્યક્તિ દ્વારા શાસન નથી, પરંતુ સહયોગી નેતૃત્વ છે. વિધાન 3 સાચું છે: NDMA એ ભારતમાં આપત્તિ પ્રતિભાવને વધુ વ્યવસ્થિત અને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે IRS ને અપનાવવા અને લાગુ કરવા માટે માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે.
• Question: ભારતમાં પૂરની આગાહી (Flood Forecasting) અંગે નીચેના વિધાનોની ચકાસણી કરો: ભારતમાં નદીઓમાં પૂરની આગાહી અને ચેતવણી માટેની મુખ્ય જવાબદારી કેન્દ્રીય જળ આયોગ (Central Water Commission - CWC) ની છે. CWC દ્વારા કરવામાં આવતી આગાહીઓ ફક્ત નદીના સ્તર (River Level) પર આધારિત હોય છે. ગૂગલ જેવી ખાનગી સંસ્થાઓ પણ હવે ભારતમાં પૂરની આગાહી માટે કેન્દ્રીય એજન્સીઓ સાથે સહયોગ કરી રહી છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: કેન્દ્રીય જળ આયોગ (CWC) એ દેશની આંતર-રાજ્ય નદીઓમાં પૂરની આગાહી અને ચેતવણી જારી કરવા માટેની નોડલ એજન્સી છે. તે દેશભરમાં પૂર આગાહી સ્ટેશનોનું નેટવર્ક ચલાવે છે. વિધાન 2 ખોટું છે: CWC ની આગાહીઓ માત્ર નદીના સ્તર પર જ નહીં, પરંતુ વરસાદના ડેટા, કેચમેન્ટ વિસ્તારની લાક્ષણિકતાઓ, જળાશયોમાંથી છોડવામાં આવતું પાણી અને હવામાનની આગાહીઓ જેવા બહુવિધ પરિબળો પર આધારિત અત્યાધુનિક મોડેલિંગ પર આધારિત હોય છે. વિધાન 3 સાચું છે: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો ઉપયોગ કરીને આગાહીની ચોકસાઈ અને પહોંચ વધારવા માટે, CWC એ ગૂગલ જેવી ટેકનોલોજી કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી કરી છે, જે સ્માર્ટફોન દ્વારા લોકોને સીધી ચેતવણીઓ મોકલવામાં મદદ કરે છે.
• Question: જૈવિક આપત્તિઓ (Biological Disasters) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: જૈવિક આપત્તિઓ ફક્ત કુદરતી રીતે ફેલાતા રોગચાળા (જેમ કે રોગચાળો) સુધી મર્યાદિત છે. ભારતમાં જૈવિક આપત્તિઓના સંચાલન માટે સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય નોડલ મંત્રાલય છે. 'બાયો-સેફ્ટી લેવલ' (BSL) પ્રયોગશાળાઓના વર્ગીકરણ માટે વપરાય છે જે ચેપી એજન્ટો અને ઝેર સાથે કામ કરે છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: જૈવિક આપત્તિઓ કુદરતી (દા.ત., COVID-19, ઈબોલા) અથવા માનવસર્જિત (દા.ત., જૈવ-આતંકવાદ) હોઈ શકે છે. તે માત્ર કુદરતી રોગચાળા સુધી મર્યાદિત નથી. વિધાન 2 સાચું છે: ભારતમાં જૈવિક આપત્તિઓ, રોગચાળા અને જાહેર આરોગ્ય કટોકટીના સંચાલન, દેખરેખ અને પ્રતિભાવ માટે સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય મુખ્ય (નોડલ) મંત્રાલય છે. વિધાન 3 સાચું છે: BSL (દા.ત., BSL-1, BSL-2, BSL-3, BSL-4) એ જૈવ-સુરક્ષા સ્તરો છે જેનો ઉપયોગ પ્રયોગશાળાઓને તેમના દ્વારા સંભાળવામાં આવતા રોગાણુઓના જોખમના આધારે વર્ગીકૃત કરવા માટે થાય છે. BSL-4 સૌથી ખતરનાક રોગાણુઓ માટે ઉચ્ચતમ સ્તરનું નિયંત્રણ પૂરું પાડે છે.
• Question: "આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પર વડાપ્રધાનની દસ-સૂત્રીય કાર્યસૂચિ" (PM's 10-point agenda on Disaster Management) સંબંધિત નીચેના વિધાનોનું મૂલ્યાંકન કરો: આ કાર્યસૂચિ સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કને લાગુ કરવા માટે એક માર્ગદર્શિકા તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમાં આપત્તિ જોખમ ઘટાડવા માટે સામાજિક વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ કરવાની અવગણના કરવામાં આવી છે. તે યુનિવર્સિટીઓનું નેટવર્ક વિકસાવવા અને આપત્તિના મુદ્દાઓ પર સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા પર ભાર મૂકે છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: વડાપ્રધાન દ્વારા એશિયન મિનિસ્ટ્રીયલ કોન્ફરન્સ ઓન ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન (AMCDRR) 2016 માં રજૂ કરાયેલ દસ-સૂત્રીય કાર્યસૂચિ, સેન્ડાઈ ફ્રેમવર્કના લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા માટે એક વ્યવહારુ રોડમેપ પૂરો પાડે છે. વિધાન 2 ખોટું છે: આ કાર્યસૂચિ સ્પષ્ટપણે આપત્તિના જોખમને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે સામાજિક વિજ્ઞાન સહિતના આંતરશાખાકીય જ્ઞાનનો લાભ લેવાની હિમાયત કરે છે. તે માત્ર ટેકનોલોજી પર કેન્દ્રિત નથી. વિધાન 3 સાચું છે: દસ મુદ્દાઓમાંથી એક મુદ્દો આપત્તિ જોખમ વ્યવસ્થાપન પર કામ કરતી યુનિવર્સિટીઓના નેટવર્કને વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જેથી સંશોધન, નવીનતા અને જ્ઞાનની વહેંચણીને પ્રોત્સાહન મળે.
• Question: સુનામી (Tsunami) અંગે નીચેના વિધાનોની ચકાસણી કરો: સુનામી એ સમુદ્રમાં ઉદભવતી ભરતીના મોજા છે જે ચંદ્રના ગુરુત્વાકર્ષણ બળને કારણે સર્જાય છે. ઇન્ડિયન નેશનલ સેન્ટર ફોર ઓશન ઇન્ફોર્મેશન સર્વિસિસ (INCOIS), હૈદરાબાદ, ભારતમાં સુનામીની પ્રારંભિક ચેતવણી માટે જવાબદાર છે. ઊંડા સમુદ્રમાં સુનામીના મોજાની ઊંચાઈ વધુ હોય છે અને તે કિનારા પાસે આવતા નીચા થઈ જાય છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 ખોટું છે: સુનામી એ ભરતીના મોજા (Tidal Waves) નથી. તે સમુદ્રના તળિયે થતા ભૂકંપ, જ્વાળામુખી વિસ્ફોટ અથવા ભૂસ્ખલનને કારણે પાણીના મોટા પાયે વિસ્થાપનથી સર્જાતા શક્તિશાળી દરિયાઈ મોજાઓની શ્રેણી છે. વિધાન 2 સાચું છે: 2004ની સુનામી પછી, ભારતે હૈદરાબાદ ખાતે INCOIS માં ઇન્ડિયન સુનામી અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (ITEWS) ની સ્થાપના કરી, જે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર માટે સુનામીની ચેતવણીઓ જારી કરે છે. વિધાન 3 ખોટું છે: આનાથી વિપરીત, ઊંડા સમુદ્રમાં સુનામીના મોજાની ઊંચાઈ ઓછી (ઘણીવાર એક મીટરથી ઓછી) હોય છે પરંતુ તેની ગતિ ખૂબ જ વધારે (જેટ વિમાન જેટલી) હોય છે. જ્યારે તે છીછરા પાણીવાળા દરિયાકાંઠે પહોંચે છે, ત્યારે તેની ગતિ ઘટે છે અને ઊંચાઈ નાટકીય રીતે વધે છે.
• Question: જિલ્લા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (DDMA) સંબંધિત નીચેના વિધાનોનો વિચાર કરો: આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 મુજબ દરેક જિલ્લામાં DDMA ની સ્���ાપના કરવી ફરજિયાત છે. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ/કલેક્ટર DDMA ના પદેન અધ્યક્ષ હોય છે. DDMA નું મુખ્ય કાર્ય રાષ્ટ્રીય સ્તરે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન નીતિઓ ઘડવાનું છે. ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયાં સાચું/સાચાં છે?Answer: વિધાન 1 સાચું છે: આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 ની કલમ 25 હેઠળ, દરેક રાજ્ય સરકારે રાજ્યના દરેક જિલ્લા માટે જિલ્લા આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (DDMA) ની સ્થાપના કરવી જરૂરી છે. વિધાન 2 સાચું છે: જિલ્લા કલેક્ટર અથવા જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ DDMA ના પદેન અધ્યક્ષ (ex-officio Chairperson) હોય છે, અને સ્થાનિક સત્તાના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિ તેના સહ-અધ્યક્ષ (Co-Chairperson) હોય છે. વિધાન 3 ખોટું છે: DDMA નું કાર્ય જિલ્લા સ્તરે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન યોજનાઓ તૈયાર કરવી, તેનું સંકલન કરવું અને અમલીકરણ કરવું છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે નીતિઓ ઘડવાનું કામ રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) નું છે.