1. ભૂકંપ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ભૂકંપ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા મોજાને 'ભૂકંપીય મોજા' કહેવાય છે. 2. ભૂકંપની તીવ્રતા માપવા માટે 'રેક્ટર સ્કેલ'નો ઉપયોગ થાય છે. 3. પ્રાથમિક મોજા (P-વેવ્સ) ઘન, પ્રવાહી અને વાયુ માધ્યમમાંથી પસાર થઈ શકે છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

◦ વિધાન 1 સાચું છે કારણ કે ભૂકંપ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા મોજાને ભૂકંપીય મોજા કહેવાય છે. ◦ વિધાન 2 સાચું છે કારણ કે ભૂકંપની તીવ્રતા માપવા માટે રેક્ટર સ્કેલનો ઉપયોગ થાય છે, જે ચાર્લ્સ રિક્ટર દ્વારા 1935માં વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. ◦ વિધાન 3 સાચું છે કારણ કે P-વેવ્સ ઘન, પ્રવાહી અને વાયુ માધ્યમમાંથી પસાર થઈ શકે છે.

2. ભૂકંપ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ભૂકંપનો ઉત્પત્તિ કેન્દ્ર 'હાઈપોસેન્ટર' તરીકે ઓળખાય છે, જે પૃથ્વીની સપાટી પરનું સ્થાન છે. 2. દ્વિતીય મોજા (S-વેવ્સ) ફક્ત ઘન માધ્યમમાં જ પ્રસારિત થાય છે. 3. ભૂકંપના છાયા ક્ષેત્રમાં P-વેવ્સ S-વેવ્સ કરતાં નાના હોય છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option B

◦ વિધાન 1 ખોટું છે કારણ કે ભૂકંપનો ઉત્પત્તિ કેન્દ્ર (હાઈપોસેન્ટર) પૃથ્વીની સપાટીની અંદર હોય છે, અને તેની બરાબર ઉપર સપાટી પરના સ્થાનને એપીસેન્ટર અથવા નિર્ગમન કેન્દ્ર કહેવાય છે. ◦ વિધાન 2 સાચું છે કારણ કે S-વેવ્સ ફક્ત ઘન માધ્યમમાં જ પ્રસારિત થાય છે. ◦ વિધાન 3 ખોટું છે કારણ કે P-વેવ્સનું છાયા ક્ષેત્ર S-વેવ્સના છાયા ક્ષેત્ર કરતાં મોટું હોય છે.

3. ભારતના ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તારો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ઝોન 5 માં કચ્છનું રણ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તર પૂર્વીય રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે. 2. ઝોન 4 માં દિલ્હી, બિહાર, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. 3. કેરળ અને ગોવા ઝોન 3 માં આવે છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

4. જ્વાળામુખી વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. પૃથ્વીના આંતરિક ભાગમાંથી નીકળતા પીગળેલા પદાર્થને લાવા કહેવાય છે. 2. જ્વાળામુખીના વિસ્ફોટ દ્વારા બહાર નીકળતા ઘન પદાર્થને 'પાયરોક્લાસ્ટિક' પદાર્થ કહેવાય છે. 3. સક્રિય જ્વાળામુખીઓમાંથી લગભગ 95% જ્વાળામુખી પ્રશાંત મહાસાગરના કિનારાના પટ્ટામાં જોવા મળે છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option C

◦ વિધાન 1 ખોટું છે કારણ કે પૃથ્વીના આંતરિક ભાગમાં રહેલા પીગળેલા પદાર્થને મેગ્મા કહેવાય છે, જ્યારે તે સપાટી પર આવે છે ત્યારે તેને લાવા કહેવાય છે.

5. જ્વાળામુખી સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. જ્વાળામુખીય પર્વતો જ્વાળામુખીના વિસ્ફોટ દ્વારા રચાય છે. 2. જ્વાળામુખી મુખ્યત્વે વિનાશકારી પ્લેટ સીમાઓ પર જોવા મળે છે. 3. ચક્રવાત, જ્વાળામુખી અને ભૂકંપ જેવી ઘટનાઓ પૃથ્વીની આંતરિક ગરમીના મુખ્ય સ્ત્રોત છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option A

વિધાન 3 ખોટું છે કારણ કે ભૂગર્ભની અંદર રહેલા ગરમીના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાં પૃથ્વીની આંતરિક ગરમીનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ ચક્રવાતનો સમાવેશ થતો નથી.

6. ભૂકંપ અને જ્વાળામુખી પ્રભાવિત વિસ્તારો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. પેસિફિક મહાસાગરનો પટ્ટો વિશ્વનો મુખ્ય ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તાર છે. 2. મધ્ય મહાદ્વીપ પટ્ટો જ્વાળામુખી પ્રભાવિત ક્ષેત્રમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. 3. ભૂકંપ માપવા માટે 'રિક્ટર' અને 'મર્કલી' સ્કેલનો ઉપયોગ થાય છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

7. કુદરતી અપવાહ અને ભૂમિ સ્વરૂપો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. નદીઓ દ્વારા રચાતા મુખપ્રદેશ (ડેલ્ટા) સામાન્ય રીતે ત્રિકોણાકાર હોય છે. 2. કર્સ્ટ ભૂમિ સ્વરૂપો ભૂગર્ભ જળ દ્વારા નિર્મિત થાય છે, જેમ કે ગુફાઓ અને સ્તંભો. 3. ઇરાવદી નદીનું મેદાન ભારતમાં આવેલું છે અને તે ચોખાના ઉત્પાદન માટે જાણીતું છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option A

વિધાન 3 ખોટું છે કારણ કે ઇરાવદી નદીનું મેદાન મ્યાનમારમાં આવેલું છે, ભારતમાં નહીં.

8. દરિયાઈ ભૂમિ સ્વરૂપો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. સાંકડા પ્રવેશદ્વાર ધરાવતો દરિયાકિનારો, જે અંદર સુધી ફેલાયેલો હોય તેને 'ખાડી' (Gulf) કહે છે. 2. મુખ્ય સમુદ્રથી જમીનની સાંકડી પટ્ટી દ્વારા અલગ પડેલો અથવા જમીનથી ઘેરાયેલો સમુદ્રનો ભાગ 'લગૂન' તરીકે ઓળખાય છે. 3. એક સમુદ્રને બીજા સમુદ્ર સાથે જોડતી સાંકડી પાણીની પટ્ટીને 'સમુદ્રધુની' (Strait) કહે છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

9. સમુદ્રધુનીઓ વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. પનામાની ભૂસંધિ ઉત્તર અમેરિકાને દક્ષિણ અમેરિકા સાથે જોડે છે. 2. ફ્લોરિડા સમુદ્રધુની મેક્સિકોની ખાડીને એટલાન્ટિક મહાસાગર સાથે જોડે છે. 3. લાલ સમુદ્ર અને અરબી સમુદ્રને 'બાબ અલ-મંદબ' સમુદ્રધુની જોડે છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option D

10. મહાસાગરો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. પૃથ્વીના કુલ ક્ષેત્રફળના 71% ભાગ જલાવરણથી ઘેરાયેલો છે. 2. પ્રશાંત મહાસાગર સૌથી મોટો અને ઊંડો મહાસાગર છે. 3. આર્કટિક મહાસાગર દક્ષિણ ધ્રુવ પર આવેલો છે. ઉપરોક્ત વિધાનો પૈકી કયું/કયા વિધાન/નો સાચું/સાચાં છે?

જવાબ: Option A

વિધાન 3 ખોટું છે કારણ કે આર્કટિક મહાસાગર ઉત્તર ધ્રુવ પર આવેલો છે, જ્યારે દક્ષિણ ધ્રુવ પર એક વિશાળ ભૂમિ ખંડ છે.