1. જોઈન્ટ ફોરેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (JFM) નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. જોઈન્ટ ફોરેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (JFM) કન્સેપ્ટ રાષ્ટ્રીય વન નીતિ 1988 હેઠળ આવ્યો હતો. 2. JFM ની શરૂઆત પશ્ચિમ બંગાળમાં 1971 માં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે થઈ હતી. 3. આ કન્સેપ્ટ વન વિભાગ અને જંગલમાં રહેતી આદિજાતિઓને સાથે મળીને વન સંરક્ષણ કરવાનું પ્રોત્સાહન આપે છે.

જવાબ: Option D

2. નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) સત્તાઓ નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) વન અધિનિયમ 1927 અને વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ 1972 હેઠળના કેસોમાં ચુકાદા આપી શકતું નથી. 2. NGT પાણી (પ્રદુષણ નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ 1974 અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ અધિનિયમ 1986 પર ચુકાદા આપી શકે છે. 3. NGT ના ચેરમેન, ન્યાયિક સભ્યો અને નિષ્ણાત સભ્યોની ફરીથી નિમણૂક કરી શકાતી નથી.

જવાબ: Option D

3. જોખમી કચરા વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. જોખમી કચરા વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ (Hazardous Waste Management Act) સૌથી પહેલા 1989 માં અમલમાં આવ્યો. 2. આ અધિનિયમ જોખમી કચરાના ઉત્પાદન, સંચાલન, પ્રોસેસિંગ, ટ્રીટમેન્ટ, પેકેજિંગ, સ્ટોરેજ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઉપર નિયમો બનાવે છે. 3. ભારતમાં ઉત્પાદિત થતા કુલ કચરાનો 5% હિસ્સો જોખમી કચરો હોય છે.

જવાબ: Option A

• વિધાન 1: જોખમી કચરા વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ સૌથી પહેલા 1989 માં અમલમાં આવ્યો. • વિધાન 2: આ અધિનિયમ જોખમી કચરાના ઉત્પાદન, સંચાલન, પ્રોસેસિંગ, ટ્રીટમેન્ટ, પેકેજિંગ, સ્ટોરેજ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઉપર નિયમો બનાવે છે. • વિધાન 3: ભારતમાં કુલ કચરાનો જોખમી કચરાનો હિસ્સો કેટલો છે તેનો ક્યાંં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ નથી.

4. સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ રૂલ્સ નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ રૂલ્સ 2016 માં મ્યુનિસિપલ સોલિડ વેસ્ટના 2000 ના નિયમોને બદલીને બનાવવામાં આવ્યું. 2. આ નિયમો કચરાનું ભીનું (બાયોડિગ્રેડેબલ), શુષ્ક (પ્લાસ્ટિક, કાગળ, ધાતુ) અને ઘરેલુ જોખમી કચરામાં વર્ગીકરણ કરે છે. 3. આ નિયમો હેઠળ "વેસ્ટ ટુ વેલ્થ" પોર્ટલ, રાષ્ટ્રીય જળ મિશન અને પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ રૂલ્સ 2016 બનાવવામાં આવ્યા છે.

જવાબ: Option D

• વિધાન 1: ��ોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ રૂલ્સ 2016 માં મ્યુનિસિપલ સોલિડ વેસ્ટના 2000 ના નિયમોને બદલીને બનાવવામાં આવ્યું. • વિધાન 2: આ નિયમો કચરાનું ભીનું, શુષ્ક અને ઘરેલુ જોખમી કચરામાં વર્ગીકરણ કરે છે. • વિધાન 3: "વેસ્ટ ટુ વેલ્થ" પોર્ટલ, રાષ્ટ્રીય જળ મિશન, વેસ્ટ ટુ એનર્જી અને પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ રૂલ્સ 2016 આના અંતર્ગત બનાવવામાં આવ્યા છે.

5. ફોરેસ્ટ રાઈટ્સ એક્ટ, 2006 નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ફોરેસ્ટ રાઈટ એક્ટ (FRA) 2006 નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જંગલમાં રહેતી સ્વદેશી આદિજાતિઓને તેમના હક્કો આપવાનો છે. 2. આ અધિનિયમ પરિવાર દ્વારા ખેતી કરવા માટે 4 હેક્ટર સુધીની જમીનની માન્યતા આપે છે. 3. આ કાયદો બંધારણની કલમ 275 હેઠળ રાજ્ય સરકાર દ્વારા અનુદાન આપી શકાય છે.

જવાબ: Option D

• વિધાન 1: FRA 2006 નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જંગલમાં રહેતી સ્વદેશી આદિજાતિઓને તેમના હક્કો આપવાનો છે. • વિધાન 2: આ અધિનિયમ પરિવાર દ્વારા ખેતી કરવા માટે 4 હેક્ટર સુધીની જમીનની માન્યતા આપે છે. • વિધાન 3: ફોરેસ્ટ રાઇટ એક્ટ 2006 બંધારણની કલમ 275 દ્વારા આપવામાં આવે છે અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા અનુદાન આપી શકાય છે.

6. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. એસિડ વર્ષા ત્યારે થાય છે જ્યારે વરસાદના પાણીની pH 5.6 કરતાં ઓછી હોય. 2. સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ (SO3) અને નાઇટ્રિક એસિડ (HNO3) એસિડ વર્ષા માટે જવાબદાર મુખ્ય વાયુઓ છે. 3. એસિડ વર્ષા પ્રાથમિક પ્રદૂષકોનું પરિણામ છે જે વાતાવરણમાં રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા બને છે.

જવાબ: Option C

• વિધાન 1: વરસાદના પાણીની pH 5.6 કરતાં ઓછી હોય ત્યારે તેને એસિડ વર્ષા કહેવાય છે. • વિધાન 2: સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ (SO2) અને નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ (NO2) જેવા પ્રાથમિક પ્રદૂષકો પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ (H2SO4) અને નાઇટ્રિક એસિડ (HNO3) બનાવે છે, જે એસિડ વર્ષા માટે જવાબદાર છે. SO3 એ SO2 માંથી બનેલો ગૌણ પ્રદૂષક છે, પરંતુ HNO3 વાયુ નથી. આ વિધાનમાં "મુખ્ય વાયુઓ" તરીકે SO3 અને HNO3 નો ઉલ્લેખ છે, જે ખોટો છે કારણ કે HNO3 એસિડ છે, વાયુ નથી. • વિધાન 3: એસિડ વર્ષા ગૌણ પ્રદૂષક છે, જે પ્રાથમિક પ્રદૂષકોની વાતાવરણીય પ્રક્રિયાઓનું પરિણામ છે.

7. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. PM10 એ 10 માઇક્રોમીટર અથવા તેનાથી નાના કદના રજકણોનો સંદર્ભ આપે છે, જ્યારે PM2.5 એ 2.5 માઇક્રોમીટર અથવા તેનાથી નાના કદના રજકણોનો સંદર્ભ આપે છે. 2. હંમેશા PM2.5 નું મૂલ્ય PM10 કરતાં ઓછું અથવા સમાન હોય છે. 3. PUCC (Pollution Under Control Certificate) માં સસ્પેન્ડેડ પાર્ટીક્યુલેટ મેટર (SPM) નું માપન કરવામાં આવે છે.

જવાબ: Option D

8. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. સસ્પેન્ડેડ પાર્ટીક્યુલેટ મેટર (SPM) નું ઉત્સર્જન ડીઝલ વાળી ગાડીઓમાં સૌથી વધુ હોય છે. 2. કાર્બન મોનોક્સાઈડ (CO) નું ઉત્સર્જન એન્જિનની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. 3. CNG વાળી ગાડીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાળી ગાડીઓ કરતાં ઓછું હાઈડ્રોકાર્બન ઉત્સર્જન કરે છે.

જવાબ: Option A

CNG વાળી ગાડીઓમાં હાઈડ્રોકાર્બન નીકળે છે. જોકે, તે પેટ્રોલ અને ડીઝલની તુલનામાં કેટલું છે તેવું નથી. હાઈડ્રોકાર્બન અને SPM વચ્ચેનો તફાવત ગાડીઓ પ્રમાણે હોય છે. તેથી, આ વિધાન સંપૂર્ણપણે સાચું નથી કહી શકાતું કે તે ઓછું જ કરે છે.

9. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. પરવાળાના ખડકો (Coral Reefs) ગરમ અને ઉષ્ણકટિબંધીય પાણીમાં જોવા મળે છે, અને તેમને જીવવા માટે સ્વચ્છ, ખારા પાણીની જરૂર હોય છે. 2. ભારતના પશ્ચિમ કિનારા પર પરવાળાના ખડકો ઓછા જોવા મળે છે કારણ કે ત્યાં નદીઓનો કાપ વધુ ઠલવાય છે. 3. પરવાળાના ખડકો દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ માટે મહત્વપૂર્ણ છે અને પ્રદૂષણથી તેમને નુકસાન થાય છે.

જવાબ: Option C

• વિધાન 1: પરવાળાના ખડકો ગરમ, ઉષ્ણકટિબંધીય, સ્વચ્છ અને ખારા પાણીમાં જોવા મળે છે. • વિધાન 2: ભારતના પશ્ચિમ કિનારા પર પરવાળાના ખડકો વધુ જોવા મળે છે, કારણ કે ત્યાં નદીઓનો કાપ ઓછો ઠલવાય છે. પૂર્વ કિનારા પર કાપ વધુ ઠલવાતો હોવાથી ત્યાં ઓછા મળે છે. તેથી, આ વિધાન ખોટું છે. • વિધાન 3: પરવાળાના ખડકો દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ માટે મહત્વપૂર્ણ છે અને પ્રદૂષણથી નાશ પામી શકે છે.

10. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ગ્લોબલ વોર્મિંગ પોટેન્શિયલ (GWP) 1 છે. 2. મિથેનનો GWP કાર્બન ડાયોક્સાઇડ કરતાં 25 ગણો વધુ છે. 3. નાઇટ્રસ ઑક્સાઇડનો GWP મિથેન કરતાં 150 ગણો વધુ છે.

જવાબ: Option D