1. નેશનલ વોટર એવોર્ડ્સ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. આ એવોર્ડ્સ 2018 માં શરૂ થયા હતા. 2. પાંચમો નેશનલ વોટર એવોર્ડ 2024 માં આપવામાં આવ્યો હતો. 3. પાંચમા નેશનલ વોટર એવોર્ડમાં ઓડિશાને શ્રેષ્ઠ રાજ્યનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો, જ્યારે ગુજરાતને પોંડિચેરી સાથે ત્રીજા સ્થાને જોઈન્ટ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

નેશનલ વોટર એવોર્ડ્સ 2018 માં શરૂ થયા. પાંચમો નેશનલ વોટર એવોર્ડ 2024 માં અપાયો. પાંચમા એવોર્ડમાં ઓડિશા શ્રેષ્ઠ રાજ્ય હતું, અને ગુજરાતને પોંડિચેરી સાથે ત્રીજું સ્થાન મળ્યું.

2. દુષ્કાળના પ્રકારો સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. મેટ્રોલોજીકલ દુષ્કાળ (Meteorological Drought) એટલે લાંબા સમયગાળા સુધી પર્યાપ્ત વરસાદ ન પડવો. 2. હાઈડ્રોલોજીકલ દુષ્કાળ (Hydrological Drought) એટલે સપાટી અને ભૂગર્ભજળની ઉપલબ્ધતામાં ઘટાડો. 3. કૃષિ દુષ્કાળ (Agricultural Drought) એટલે પાકની વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદન માટે જરૂરી માટીના ભેજમાં ઘટાડો. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

મેટ્રોલોજીકલ દુષ્કાળ એટલે લાંબા સમય સુધી અપૂરતો વરસાદ. હાઈડ્રોલોજીકલ દુષ્કાળ એટલે સપાટી અને ભૂગર્ભજળની ઉપલબ્ધતામાં ઘટાડો. કૃષિ દુષ્કાળ એટલે પાકની વૃદ્ધિ માટે જરૂરી માટીના ભેજમાં ઘટાડો.

3. રાષ્ટ્રીય દુષ્કાળ વ્યવસ્થાપન પહેલ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. આ પહેલોનો ઉદ્દેશ્ય દુષ્કાળ વ્યવસ્થાપનમાં 'પ્રતિક્રિયાશીલ (reactive)' અભિગમથી 'સક્રિય (proactive)' અભિગમ તરફ જવાનો છે. 2. તેનો લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં 1 બિલિયન હેક્ટર ડિગ્રેડેડ જમીનને પુનર્સ્થાપિત કરવાનો છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option C

આ પહેલોનો ઉદ્દેશ્ય દુષ્કાળ વ્યવસ્થાપનમાં reactive થી proactive અભિગમ તરફ જવાનો છે. તેનો લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં 1 બિલિયન હેક્ટર ડિગ્રેડેડ જમીનને પુનર્સ્થાપિત કરવાનો છે.

4. જૈવવિવિધતા અને ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓ પર વૈશ્વિક મૂલ્યાંકન અહેવાલ (IPBES) સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. IPBES ને 'જૈવવિવિધતા માટે IPCC' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 2. આ અહેવાલ જૈવવિવિધતા અને ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓને થતા જોખમો અને તેમના સંરક્ષણના પદ્ધતિઓ વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option C

5. જૈવવિવિધતા સંરક્ષણની પદ્ધતિઓ સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. ઇન-સીટુ (In-situ) સંરક્ષણ એટલે પ્રજાતિઓનું તેમના કુદરતી રહેઠાણમાં સંરક્ષણ કરવું. 2. એક્સ-સીટુ (Ex-situ) સંરક્ષણ એટલે પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી રહેઠાણમાંથી બહાર કાઢીને નિયંત્રિત વાતાવરણમાં સંરક્ષણ કરવું. 3. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો (National Parks) અને વન્યજીવ અભ્યારણ્યો (Wildlife Sanctuaries) ઇન-સીટુ સંરક્ષણના ઉદાહરણો છે. 4. ઝૂલોજીકલ ગાર્ડન્સ (Zoological Gardens) અને સીડ બેંક્સ (Seed Banks) એક્સ-સીટુ સંરક્ષણના ઉદાહરણો છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

6. નીચેનામાંથી કયા વાયુઓ ગ્રીનહાઉસ ગેસ છે જે ક્યોટો પ્રોટોકોલ હેઠળ નિયંત્રિત છે: 1. પરફ્લોરોકાર્બન (PFC) 2. સલ્ફર હેક્સાફ્લોરાઇડ (SF6) 3. કાર્બન મોનોક્સાઇડ (CO) યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option A

ક્યોટો પ્રોટોકોલ છ મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ ગેસને નિયંત્રિત કરે છે: કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2), મિથેન (CH4), નાઇટ્રસ ઓક્સાઇડ (N2O), હાઇડ્રોફ્લોરોકાર્બન (HFC), પરફ્લોરોકાર્બન (PFC) અને સલ્ફર હેક્સાફ્લોરાઇડ (SF6). કાર્બન મોનોક્સાઇડ (CO) આ યાદીમાં નથી.

7. જળ પ્રદૂષણ માપન સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. બાયોલોજીકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (BOD) પાણીમાં રહેલા કાર્બનિક કચરાના વિઘટન માટે જરૂરી ઓક્સિજનની માંગ દર્શાવે છે. 2. કેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (COD) પાણીમાં રહેલા કાર્બનિક અને અકાર્બનિક બંને પ્રકારના કચરાના વિઘટન માટે જરૂરી ઓક્સિજનની માંગ દર્શાવે છે. 3. મોસ્ટ પ્રોબેબલ નંબર (MPN) એ જળ પ્રદૂષણ માપવાની પદ્ધતિ છે જે 100 ml પાણીમાં કોલીફોર્મ બેક્ટેરિયાની સંખ્યા દર્શાવે છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

BOD કાર્બનિક કચરાના વિઘટન માટે જરૂરી ઓક્સિજન દર્શાવે. COD કાર્બનિક અને અકાર્બનિક બંને કચરા માટે જરૂરી ઓક્સિજન દર્શાવે. MPN 100 ml પાણીમાં કોલીફોર્મ બેક્ટેરિયાની સંખ્યા માપે છે.

8. એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. AQI આઠ મુખ્ય વાયુ પ્રદૂષકોના આધારે માપવામાં આવે છે. 2. AQI છ કેટેગરીમાં (સારું, સંતોષકારક, મધ્યમ, નબળું, ખૂબ નબળું, ગંભીર) વાયુ પ્રદૂષણ દર્શાવે છે. 3. AQI સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) અને IIT કાનપુરના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

AQI આઠ વાયુ પ્રદૂષકોના આધારે છ કેટેગરીમાં પ્રદૂષણ માપે છે. તે CPCB અને IIT કાનપુરના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે.

9. ભારત સ્ટેજ (BS) VI ઉત્સર્જન ધોરણો સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. BS VI ધોરણો હેઠળ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ (NOx) ના પ્રમાણને 40% જેટલું ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. 2. BS VI વાહનોમાં કેટાલેટિક કન્વર્ટર જેવા ફિલ્ટરનો ઉપયોગ થાય છે, જે કાર્બન મોનોક્સાઇડને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં રૂપાંતરિત કરે છે. 3. BS VI વાહનોમાં ઓન-બોર્ડ ડાયગ્નોસ્ટિક (OBD) સુવિધા ફરજિયાત છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

BS VI ધોરણોમાં NOx 40% ઘટાડવાનો લક્ષ્ય છે. તેમાં કેટાલેટિક કન્વર્ટર વપરાય છે જે CO ને CO2 માં રૂપાંતરિત કરે છે. OBD સુવિધા પણ ફરજિયાત છે.

10. ભરતીના જંગલો (મેનગ્રોવ્ઝ) સંબંધિત નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો: 1. મેનગ્રોવ જંગલો ઉચ્ચ ઉત્પાદક ઇકોસિસ્ટમ છે અને દરિયાકાંઠાના સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે. 2. સુંદરવન એ વિશ્વનું સૌથી મોટું મેનગ્રોવ ઇકોસિસ્ટમ છે. 3. મેનગ્રોવ્ઝ પર કૃષિ, જળચરઉછેર (aquaculture), દરિયાકાંઠાના વિકાસ અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પરિબળોથી ખતરો છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

જવાબ: Option D

મેનગ્રોવ જંગલો ઉચ્ચ ઉત્પાદક ઇકોસિસ્ટમ છે અને દરિયાકાંઠાના સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે. સુંદરવન વિશ્વનું સૌથી મોટું મેનગ્રોવ ઇકોસિસ્ટમ છે. મેનગ્રોવ્ઝ પર કૃષિ, જળચરઉછેર, દરિયાકાંઠાના વિકાસ અને આબોહવા પરિવર્તનથી ખતરો છે.